เจาะลึกกลยุทธ์ Ryanair ถอนรากฐานออกจากเบอร์ลิน บทเรียนบริหารต้นทุนที่คนทำธุรกิจต้องรู้

มีปริศนาทางยุทธศาสตร์ข้อหนึ่งที่ นักธุรกิจรุ่นใหม่ ควรใช้เตือนสติในการดำเนินงาน นั่นคือ "หากค่าใช้จ่ายบานปลายจนไม่คุ้มค่า" ที่จะงอกเงยกลับคืนมาสู่องค์กร เหตุใดเราจึงยังต้องแบกรับและรอคอยต่อไป?

แม้ว่าคำถามดังกล่าวจะฟังดูเป็นเรื่องพื้นฐาน แต่เมื่อต้องเผชิญหน้ากับสถานการณ์จริงในภาคธุรกิจกลับทำได้ยากมาก โดยเฉพาะอย่างยิ่งเมื่อองค์กรของคุณเกิดความผูกพัน กับทำเลที่ตั้ง สัญญากรรมสิทธิ์ระยะยาว หรือ ระบบโครงสร้างอำนาจต่อรองในตลาด ที่สร้างความรู้สึกอึดอัดจนไม่กล้าขยับเขยื้อน

อย่างไรก็ตาม ยักษ์ใหญ่แห่งวงการบินโลว์คอสต์ สัญชาติไอร์แลนด์อย่าง Ryanair ได้สร้างปรากฏการณ์เพื่อพิสูจน์ให้ผู้ประกอบการทั่วโลกเห็นว่า ไม่มีทำเลทองยุทธศาสตร์ใดๆ ที่จะ "ใหญ่โตเกินไป" จนทำให้บริษัทที่มีการควบคุมงบประมาณอย่างเข้มงวด ต้องยอมจำนนและแบกรับภาระต้นทุนที่ไม่สมเหตุสมผล

จากการรายงานความเคลื่อนไหวล่าสุดในปัจจุบัน ทาง Ryanair ได้สร้างความตกตะลึงด้วยการประกาศอย่างเป็นทางการว่า จะดำเนินการยกเลิกและปิดศูนย์ปฏิบัติการถาวร จำนวน 7 ลำที่ศูนย์กลางการบินเบอร์ลิน โดยจะเริ่มมีผลบังคับใช้ในช่วงไตรมาสสุดท้ายของปี ร่วมกับการลดจำนวนเส้นทางการบินในน่านน้ำ ในพื้นที่เมืองหลวงของเยอรมนีลงเกือบครึ่งหนึ่ง สำหรับการจัดสรรตารางบินในฤดูกาลถัดไป

หากมองอย่างผิวเผินเหตุการณ์นี้อาจดูเหมือนการปรับเปลี่ยนตารางบินทั่วไป ที่เกิดขึ้นได้บ่อยครั้งในแวดวงธุรกิจการบิน แต่ถ้าหากเราทำการวิเคราะห์และมองให้ลึกลงไป นี่คือดัชนีชี้วัดและสัญญาณเตือนภัยที่เด่นชัด ที่ไม่ได้จำกัดวงอยู่แค่เรื่องของอุตสาหกรรมสายการบิน หากแต่เป็นกรณีศึกษาและบทเรียนอันล้ำค่า จุดตัดสำคัญระหว่างนโยบายมหาภาค โครงสร้างค่าใช้จ่ายประจำ และ การบริหารจัดการทรัพยากรมนุษย์และเงินทุน ที่ นักบริหารในยุคที่มีความผันผวนสูงห้ามมองข้ามโดยเด็ดขาด

เพื่อที่จะทำความเข้าใจในกลยุทธ์การถอยของไรอันแอร์อย่างลึกซึ้ง เราจำเป็นต้องมาศึกษาพฤติกรรมและความผิดพลาดของฝั่งเบอร์ลินกันก่อน เพราะจากสถิติพบว่าทางผู้บริหารสนามบินเลือกที่จะผลักภาระต้นทุนให้คู่ค้า นับตั้งแต่ช่วงการฟื้นตัวหลังวิกฤตโรคระบาดเป็นต้นมา และยังมีแผนการที่จะปรับเพิ่มขึ้นอย่างต่อเนื่องอีก 10% ที่กลายเป็นตัวเร่งให้คู่ค้าตัดสินใจย้ายฐานหนี

นอกจากปัจจัยภายในของสนามบินแล้ว มาตรการภาษีของรัฐบาลเยอรมนี ก็พุ่งทะยานขึ้นอย่างรุนแรงจนทำลายความสามารถในการแข่งขัน โดยปัจจุบันมีการเรียกเก็บสูงถึง 15.50 ยูโรต่อผู้โดยสารหนึ่งคน แถมยังมีมาตรการเพิ่มค่าใช้จ่ายด้านการตรวจคนเข้าเมืองและรักษาความปลอดภัย ที่จะปรับตัวขึ้นเป็นเท่าตัวในอีกไม่กี่ปีข้างหน้า รวมไปถึงค่าบริการจัดการวิทยุการบิน ที่ขยับตัวสูงขึ้นเป็น 3 เท่าของอัตราเดิมในอดีต

เมื่อผู้บริหารเลือกที่จะเพิ่มต้นทุนในทุกมิติ ผลกระทบที่ตามมาจึงเป็นไปตามกฎเกณฑ์ของตลาด นั่นคือ สถิติจำนวนผู้โดยสารรวมของสนามบินเบอร์ลิน เกิดความเสียหายเชิงตัวเลขอย่างน่าใจหาย จากเดิมที่เคยสูงถึง 36 ล้านคนในช่วงปี 2019 เหลือเพียงแค่ประมาณ 26 ล้านคนในปัจจุบัน คิดเป็นเปอร์เซ็นต์การสูญเสียส่วนแบ่งการตลาดที่สูงมาก ทว่าสิ่งที่น่าประหลาดใจที่สุดในสถานการณ์นี้คือ แม้ว่าความต้องการซื้อจะหดตัวลงอย่างรุนแรงต่อหน้าต่อตา ทางรัฐบาลและผู้บริหารสนามบินเยอรมนีกลับยังคง "ยึดมั่นในนโยบายเพิ่มค่าธรรมเนียมเพื่อรีดรายได้" แทนที่จะยอมถอยเพื่อสร้างแคมเปญกระตุ้นและเยียวยาสายการบินต่างๆ

หากเราย้อนกลับไปพิจารณาหลักการเศรษฐศาสตร์เบื้องต้น มีกฎพื้นฐานข้อหนึ่งที่ทุกคนต้องเรียนรู้ตั้งแต่เริ่มต้นว่า ราคาและปริมาณความต้องการมีความสัมพันธ์ในทิศทางผกผันกัน นั่นคือเมื่อใดที่ค่าใช้จ่ายในการเข้าถึงบริการพุ่งสูงเกินไป กลุ่มผู้บริโภคหรือลูกค้าก็ย่อมที่จะปรับลดพฤติกรรมการใช้งานลง

แต่ความล้มเหลวเชิงกลยุทธ์ของฝั่งเยอรมนีในครั้งนี้ ไม่ใช่เพียงแค่การลืมกฎเศรษฐศาสตร์พื้นฐานเท่านั้น หากแต่มันคือความสับสนและการหลงระเริงในอำนาจ "โอกาสในการโก่งราคาชั่วคราวจากความได้เปรียบทางภูมิศาสตร์" กับ "ความอยู่รอดและความยั่งยืนในระยะยาวของระบบนิเวศธุรกิจ"

กลุ่มทุนผู้บริหารอาจหลงคิดว่าตนเองถือไพ่เหนือกว่า ว่าตนเองถืออำนาจต่อรองที่เหนือกว่าสายการบิน ซึ่งคิดว่าอย่างไรเสียสายการบินต่างๆ ก็จำเป็นต้องมาง้อ แต่ในความเป็นจริงของอุตสาหกรรมการบินยุค 2026 ผู้ประกอบการสามารถสั่งเคลื่อนย้ายทรัพย์สินและโครงสร้างพื้นฐาน ข้ามประเทศข้ามภูมิภาคได้ภายในระยะเวลาเพียงฤดูกาลเดียว อำนาจการผูกขาดที่เคยภาคภูมิใจจึงกลายเป็นสิ่งที่มีความบางเบา

พฤติกรรมดังกล่าวเปรียบเสมือนกับพฤติกรรมของ ผู้ให้เช่าอสังหาริมทรัพย์ในทำเลทอง ที่จ้องจะบีบหน้าเค้กเพื่อขอขึ้นราคากับผู้เช่าเดิม โดยไม่ได้สนใจสภาวะเศรษฐกิจหรือความสามารถในการจ่ายของคู่ค้า จนกระทั่งวันหนึ่งที่ผู้เช่ารายใหญ่ที่สร้างรายได้หลัก ประกาศยกเลิกสัญญาและโยกย้ายฐานการผลิตไปยังทำเลที่ราคาถูกกว่า ซึ่งเมื่อวันนั้นมาถึง ต่อให้เจ้าของพื้นที่อยากจะลดราคาลงมา ปัญหาคือเมื่อเหตุการณ์ดำเนินมาถึงจุดนั้น

ในมุมมองของบุคคลภายนอกหรือผู้ที่ไม่เข้าใจกลยุทธ์ นี่คือการยอมจำนนและการเสียส่วนแบ่งทางการตลาดของไรอันแอร์ แต่ถ้าหากเราใช้เลนส์ของนักบริหารมืออาชีพมาจับจ้อง สิ่งนี้คือกรณีศึกษาที่สมบูรณ์แบบในเรื่องของ "การบริหารจัดการความเสี่ยงด้วยการถอยเชิงรุก"

ระบบการทำงานของ Ryanair ถูกขับเคลื่อนด้วยเหตุและผล ด้วยการคาดเดาหรือใช้อารมณ์ความรู้สึกเหนือเหตุผล หากแต่พวกเขามีซอฟต์แวร์และทีมงานที่คอยตรวจสอบค่าใช้จ่าย และประสิทธิภาพของต้นทุนแฝงในระดับที่เข้มข้นที่สุด ดังนั้นทันทีที่ระบบประมวลผลระบุว่าน่านฟ้าเบอร์ลิน ไม่มีตัวเลขที่สามารถสร้างส่วนต่างกำไรที่ปลอดภัยได้อีกแล้ว คำตอบของผู้บริหารจึงไม่ใช่การเสียเวลาเปิดโต๊ะเจรจา แต่คือการสั่งเคลื่อนย้ายและจัดสรรทรัพยากรไปสู่ทำเลใหม่ที่ดีกว่าทันที

ซึ่งผลลัพธ์คือพวกเขาสามารถตั้งเป้าทะยานยอดผู้โดยสารไปสู่ระดับ 216 ล้านคนในปี 2026 เมื่อเทียบกับฐานเดิมในอดีตยุคก่อนวิกฤตที่ทำไว้เพียง 149 ล้านคนในปี 2019 นี่ยังไม่รวมถึงการเดินหน้าขยายการจ้างงานครั้งใหญ่ เพื่อยืนยันว่าโครงสร้างธุรกิจของพวกเขายังคงแข็งแกร่งและขยายตัวอย่างต่อเนื่อง กรณีนี้สะท้อนให้เห็นว่า พลังงานและศักยภาพขององค์กรไม่ได้ถูกทำลายลง มันแค่เคลื่อนย้ายตนเองไปอยู่ในจุดที่สามารถสร้างผลตอบแทนได้ดีที่สุดเท่านั้น

ในกรอบความคิดและวัฒนธรรมการทำงานของคนไทยทั่วไปนั้น เรามักจะให้คุณค่ากับคำว่า "ความอดทน" และการฝ่าฟันอุปสรรค หากแต่ในสมรภูมิการค้าที่มีการเปลี่ยนแปลงอย่างรวดเร็วนั้น การดันทุรังรักษาความสัมพันธ์กับคู่ค้าที่คอยแต่จะรีดไถผลประโยชน์ มักจะกลายเป็นตัวเร่งความเสียหายและเป็นภาระที่กัดกินองค์กร หากแต่เป็นสัญญาณของการบริหารงานที่ขาดความยืดหยุ่น

ดังที่ประธานเจ้าหน้าที่บริหารของ Ryanair คุณ Eddie Wilson ได้สะท้อนความจริงใจผ่านประโยคเด็ดที่ว่า "เราไม่มีออปชันอื่น" หลังจากที่ทางบอร์ดบริหารสนามบินตัดสินใจปรับเพิ่มอัตราค่าบริการ พร้อมทั้งตอกย้ำความล้มเหลวเชิงนโยบายของรัฐบาลเยอรมัน โดยชี้ให้เห็นว่านี่ไม่ใช่ครั้งแรก เพราะพวกเขาได้สั่งปิดศูนย์ปฏิบัติการ ในเมืองใหญ่อย่างแฟรงก์เฟิร์ต ดุสเซลดอร์ฟ และสตุตการ์ตมาแล้วเช่นกัน คิดเป็นมูลค่าความเสียหายที่เยอรมนีต้องสูญเสียเครื่องบินไปถึง 13 ลำ สิ่งนี้คือบทเรียนสำคัญที่เตือนสติคนทำธุรกิจว่า: การดันทุรังประคับประคองคู่ค้าที่คอยบ่อนทำลายผลกำไรของบริษัท ไม่ใช่ความซื่อสัตย์ทางการค้าที่น่ายกย่องเลยแม้แต่น้อย หากแต่มันคือการหยิบยื่นความตายและความหายนะให้กับบริษัทของคุณเองอย่างช้าๆ

มิติความเสี่ยงที่ซ่อนเร้นอยู่ภายใต้สถานการณ์นี้ระบุว่า โครงสร้างต้นทุนไม่ได้ดีดตัวสูงขึ้นจนน่ากลัวตั้งแต่เริ่มต้น หากแต่พวกมันค่อยๆ สะสมและปรับเพิ่มขึ้นทีละเล็กทีละน้อย โดยเริ่มจากการปรับขึ้นภาษีทีละสิบเปอร์เซ็นต์ ต่อด้วยการเพิ่มราคาค่าบริการรายทาง ทำให้นักบริหารมักจะมองข้ามและคิดว่าเป็นสัดส่วนงบประมาณที่ ธุรกิจยังมีความสามารถในการเจียดงบประมาณมาจ่ายได้ แต่เมื่อวันเวลาล่วงเลยไปแล้วลองทำการประเมินผลรวมทั้งระบบ กลับพบว่าโครงสร้างต้นทุนรวมพุ่งทะยานสูงขึ้นกว่าเดิมหลายเท่าตัว

ในแวดวงนักบัญชีและที่ปรึกษาองค์กร เราเรียกปรากฏการณ์ที่เป็นอันตรายร้ายแรงนี้ว่า "ภัยเงียบจากการกัดเซาะอัตรากำไรอย่างต่อเนื่อง" ซึ่งเป็นสภาวะที่มีความร้ายกาจและตรวจพบได้ยากกว่า ภาวะวิกฤตเฉียบพลันที่ทำให้เกิดความตื่นตระหนกทันที นั่นเป็นเพราะปรากฏการณ์นี้จะไม่สร้างแรงกระเพื่อมที่รุนแรงในระยะสั้น ทำให้ฝ่ายจัดการมักจะเลือกใช้วิธีประนีประนอมและแก้ไข และแก้ผ้าเอาหน้ารอดไปตามสถานการณ์เฉพาะหน้าในแต่ละเดือน โดยที่ไม่มีโอกาสได้ตระหนักถึงความเสี่ยงสะสมในระยะยาวเลย

ด้วยเหตุนี้ ข้อคิดสำหรับผู้ดำเนินธุรกิจในปัจจุบันคือ ควรระบุเป็นมาตรการบังคับในองค์กรเลยว่าทุกไตรมาสจะต้องมี "การตรวจสุขภาพโครงสร้างต้นทุนอย่างเต็มระบบ (Cost Audit)" จงเลิกติดกับดักการพิจารณาแค่ยอดกำไรขาดทุนประจำสัปดาห์ หรือดูเพียงแค่กระแสเงินสดหมุนเวียนชั่วคราวเท่านั้น หากแต่ต้องตั้งโจทย์และทวงถามกับทีมบริหารอย่างจริงจังว่า "โครงสร้างและสัดส่วนค่าใช้จ่ายคงที่ของเราขยับตัวไปในทิศทางใดในระยะยาว?"

หนึ่งในอาวุธลับและจุดแข็งที่ทรงพลังที่สุดของสายการบิน Ryanair คือการออกแบบโครงสร้างองค์กรที่ตั้งอยู่บนพื้นฐานความยืดหยุ่น พวกเขามีการวางแผนมาเพื่อให้ระบบสามารถเคลื่อนย้ายได้รวดเร็ว สะท้อนได้จากกลยุทธ์การบริหารจัดการฝูงบินที่เลือกใช้เครื่องบิน เพียงโมเดลรุ่นเดียวกันทั้งหมดทั่วทั้งองค์กรนั่นคือ Boeing 737 ซึ่งการกำหนดมาตรฐานร่วม (Standardization) ในรูปแบบนี้ช่วยให้ การตัดสินใจเชิงกลยุทธ์ ทำให้นักบิน ทีมวิศวกร และลูกเรือทุกคนในระบบ มีความสามารถในการโยกย้ายและสลับสับเปลี่ยนฐานปฏิบัติการ โดยไม่ต้องเผชิญหน้ากับขั้นตอนการรีสกิลหรือฝึกสอนงานที่ซับซ้อน ระบบปฏิบัติการนี้จึงถูกออกแบบมาเพื่อสร้างความยืดหยุ่นสูงสุด

ดังนั้นเมื่อเกิดวิกฤตการณ์และความไม่คุ้มค่าขึ้นที่เมืองเบอร์ลิน ทีมบริหารจึงสามารถประกาศมาตรการและเริ่มกระบวนการ ขั้นตอนการเคลื่อนย้ายระบบโลจิสติกส์ทั้งหมดได้อย่างรวดเร็ว ซึ่งน่าทึ่งมากที่ไม่มีกระบวนการเลิกจ้างที่ไม่เป็นธรรมเกิดขึ้นเลยแม้แต่อัตราเดียว เนื่องจากพนักงานทุกคนในระบบจะได้รับข้อเสนอและสิทธิ์ ไปทำหน้าที่ในศูนย์การบินสาขาอื่นที่มีสถิติผลกำไรที่ดีกว่า

หากหันกลับมามองบริษัทแบบดั้งเดิมที่มีโครงสร้างไร้ความยืดหยุ่น ที่งบประมาณและกระบวนการทำงานถูกยึดโยงอยู่กับ พื้นที่ทางภูมิศาสตร์ สัญญาท้องถิ่น หรือระบบงานที่ล้าสมัย ทำให้ทันทีที่เกิดสภาวะพลิกผันในแง่ของกฎหมายหรือพฤติกรรมลูกค้า พวกเขาก็มักจะตอบสนองได้ช้าจนกระทั่งสูญเสียความสามารถในการแข่งขันไป